AI Act vandaag van kracht: nieuwe transparantieplicht voor alle AI-toepassingen
Vandaag, 2 augustus 2026, is een mijlpaal voor de Europese regelgeving rond kunstmatige intelligentie. De EU AI Act — voluit: de Verordening Artificiële Intelligentie — treedt op deze datum voor een groot deel in werking. Dat betekent dat bedrijven, overheden en ontwikkelaars die AI-systemen in de EU inzetten, nu aan concrete wettelijke verplichtingen moeten voldoen. Tegelijkertijd zorgt een recent Europees besluit voor een gedeeltelijk uitstel: de strengste regels voor zogeheten hoog-risico AI zijn voorlopig uitgesteld.
Wat geldt er vandaag?
Het meest ingrijpende dat vandaag van kracht wordt, is de transparantieplicht van artikel 50 van de AI Act. Deze verplichting is breed van toepassing: vrijwel elk bedrijf of elke organisatie die AI inzet om tekst, afbeeldingen, audio of video te genereren, of die een AI-systeem met mensen laat communiceren, moet dit voortaan kenbaar maken.
Concreet betekent dit het volgende:
- Chatbots en virtuele assistenten moeten gebruikers duidelijk informeren dat zij met een AI-systeem communiceren, en niet met een mens.
- Gegenereerde content — zoals AI-geschreven artikelen, synthetische stemmen of deepfake-video’s — moet worden voorzien van een machineleesbare markering die aangeeft dat de inhoud door AI is gemaakt of gewijzigd.
- Boetes bij overtreding kunnen oplopen tot 15 miljoen euro of 3% van de wereldwijde jaaromzet, afhankelijk van welk bedrag hoger is.
Voor bestaande AI-systemen die vóór 2 augustus 2026 al op de markt waren, geldt een overgangsperiode voor de markeringsplicht: zij hebben tot 2 december 2026 de tijd om aan de technische eisen te voldoen.
Uitstel voor hoog-risico AI: de Digital Omnibus
Oorspronkelijk zouden ook de strenge verplichtingen voor zogenoemde hoog-risico AI-systemen vandaag ingaan. Dit zijn systemen die grote invloed hebben op iemands leven, zoals software voor sollicitatieprocedures, fraudedetectie door overheidsinstanties, kredietbeoordelingen of AI in medische hulpmiddelen.
Die plannen zijn echter bijgesteld. De Europese Unie heeft in de zomer van 2026 de zogenoemde Digital Omnibus aangenomen — een pakket aan aanpassingen op de AI Act. Het Europees Parlement stemde in op 16 juni 2026, de Raad volgde op 29 juni 2026. Het gevolg: de meeste verplichtingen voor hoog-risico AI-systemen zijn nu uitgesteld tot:
- 2 december 2027 voor zelfstandige hoog-risico AI-systemen (zgn. Bijlage III-systemen), en
- 2 augustus 2028 voor AI ingebed in gereguleerde producten zoals medische apparatuur of vliegtuigonderdelen (Bijlage I-systemen).
De toezichthouders in Nederland — de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) en de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur (RDI) — zijn al aangewezen als handhavingsinstanties, maar zullen de hoog-risico regels pas actief handhaven wanneer die deadlines naderen.
Wat betekent dit voor bedrijven?
Voor Nederlandse ondernemers die AI inzetten, zijn er directe aandachtspunten. Gebruikt u een chatbot op uw website? Dan moet die vandaag voldoen aan de transparantieregels. Werkt u met AI-tools die teksten, afbeeldingen of audio genereren en publiceert u die output? Dan bent u verplicht deze te markeren als AI-gegenereerd. Dit geldt voor webshops, marketingbureaus, uitgevers, maar ook voor advocaten, accountants en zorgverleners die AI-assistentie gebruiken.
Kleinere bedrijven en zzp’ers worden niet vrijgesteld: de AI Act maakt geen onderscheid op basis van bedrijfsomvang voor de transparantieverplichtingen. Wel is er enige ruimte in de uitvoering: de verplichting geldt voor AI-systemen die “interageren met mensen” of “synthetische inhoud genereren”. Puur intern gebruik, waarbij de AI-uitvoer niet aan derden wordt gepresenteerd, valt in de meeste gevallen buiten de reikwijdte.
Wat kunt u als burger verwachten?
Als consument hebt u er recht op te weten wanneer u met een AI praat of wanneer u AI-gegenereerde content voorgeschoteld krijgt. Platforms, webwinkels en nieuwssites die AI inzetten, zijn wettelijk verplicht dit kenbaar te maken. Ziet u geen label of melding terwijl u vermoedt met AI te maken te hebben? Dan kunt u een klacht indienen bij de Autoriteit Persoonsgegevens of de RDI.
De komende jaren zullen de regels voor hoog-risico AI steeds concreter worden. Denk aan AI die meebesluit over uw hypotheekaanvraag, uw sollicitatie of uw uitkering. De transparantieplicht van vandaag is de eerste stap; de inhoudelijke normen voor die systemen volgen later.
Conclusie
De EU AI Act is geen toekomstmuziek meer: de eerste verplichtingen gelden vanaf vandaag. Met name de transparantieplicht voor AI-interacties en AI-gegenereerde content is breed van toepassing en vraagt directe actie van bedrijven. De strengere eisen voor hoog-risico systemen zijn uitgesteld, maar de wetgeving is in beweging. Wie tijdig in kaart brengt welke AI-toepassingen hij gebruikt en hoe die voldoen aan de transparantienormen, staat straks steviger bij eventuele controles door toezichthouders.
De informatie in dit artikel is van algemene aard en geen juridisch advies.
