Vanaf 2 augustus 2026 worden de regels voor kunstmatige intelligentie in Europa serieus aangescherpt. De EU AI Act — de Europese verordening voor kunstmatige intelligentie — treedt dan in een nieuwe, cruciale fase. Maar wat betekent dit precies voor u als burger, werknemer of ondernemer in Nederland? In deze blogpost leggen we het uit in begrijpelijke taal.
Wat is de EU AI Act?
De EU AI Act is een Europese wet die regels stelt voor de ontwikkeling en het gebruik van kunstmatige intelligentie (AI). De wet is in 2024 aangenomen en wordt stapsgewijs ingevoerd. Het doel is om AI veiliger en betrouwbaarder te maken, zodat burgers beter beschermd zijn tegen risico’s die AI-systemen met zich mee kunnen brengen.
De AI Act maakt onderscheid tussen verschillende risiconiveaus. AI-systemen die een onaanvaardbaar risico vormen, zoals systemen die mensen manipuleren zonder dat zij het weten, zijn volledig verboden. Hoog-risico AI-systemen mogen wel worden gebruikt, maar moeten aan strenge eisen voldoen. Denk aan AI die wordt gebruikt bij sollicitatieprocedures, kredietbeoordelingen of in medische diagnoses.
Wat verandert er per 2 augustus 2026?
Per 2 augustus 2026 moeten aanbieders en gebruikers van zogenaamde hoog-risico AI-systemen volledig voldoen aan de verplichtingen uit de AI Act. Dit zijn onder meer verplichtingen op het gebied van transparantie, menselijk toezicht, en technische robuustheid.
Concreet betekent dit dat bedrijven die hoog-risico AI inzetten, moeten kunnen aantonen dat hun systemen eerlijk, veilig en controleerbaar zijn. Zij moeten documentatie bijhouden, risico’s in kaart brengen en ervoor zorgen dat mensen altijd de mogelijkheid hebben om het AI-oordeel te corrigeren of te overrulen.
Welke AI-systemen zijn ‘hoog-risico’?
De AI Act benoemt een aantal sectoren en toepassingen die als hoog-risico worden aangemerkt. Dit zijn onder andere:
Werk en HRM: AI-systemen die worden gebruikt bij het selecteren van sollicitanten, het beoordelen van werknemers of het monitoren van hun prestaties vallen in de hoog-risico categorie.
Financiën: AI die wordt ingezet voor kredietbeoordeling, verzekeringen of fraudedetectie kan als hoog-risico worden aangemerkt als deze systemen grote gevolgen hebben voor individuen.
Onderwijs: Software die studenten beoordeelt of toelaat tot opleidingen en die aanzienlijke invloed heeft op hun loopbaan, valt ook onder de strengere regels.
Gezondheidszorg: Medische AI-systemen die bijdragen aan diagnoses of behandelbeslissingen staan eveneens op de lijst.
Openbaar bestuur: AI die wordt gebruikt bij de uitvoering van overheidsbeleid, zoals het beoordelen van uitkeringsaanvragen of het toewijzen van sociale voorzieningen, valt ook onder de hoog-risico categorie.
Wat heeft u hieraan als burger?
De AI Act geeft u als burger een aantal concrete rechten en waarborgen. Allereerst heeft u recht op transparantie: als een beslissing die u raakt geheel of gedeeltelijk door een AI-systeem is genomen, moet dat kenbaar zijn. Denk aan een afwijzing van een lening of een negatieve uitkomst bij een sollicitatie.
Bovendien geldt het recht op menselijk toezicht. Bij hoog-risico besluiten moet er altijd een mens zijn die het AI-oordeel kan beoordelen en bijsturen. U kunt in veel gevallen vragen om een heroverweging door een persoon in plaats van een algoritme.
Als u vermoedt dat een AI-systeem onrechtmatig is ingezet of dat uw rechten zijn geschonden, kunt u een klacht indienen bij de bevoegde toezichthouder. In Nederland wordt toezicht op de AI Act verdeeld over meerdere bestaande toezichthouders, elk binnen hun eigen domein. De Autoriteit Persoonsgegevens speelt hierbij een belangrijke rol, met name waar AI en privacyrechten samenkomen.
Wat moet u als ondernemer weten?
Ondernemers die hoog-risico AI-systemen ontwikkelen of inzetten, moeten voor 2 augustus 2026 aantoonbaar voldoen aan de eisen van de AI Act. Dat vraagt om een grondige inventarisatie van de AI-toepassingen binnen uw organisatie. Welke systemen vallen onder de wet? Zijn er voldoende technische en organisatorische maatregelen getroffen?
De boetes voor overtreding zijn fors: tot 30 miljoen euro of 6% van de wereldwijde jaarlijkse omzet, afhankelijk van welke hoger is. Het loont dus om tijdig in actie te komen.
De relatie met de AVG
De AI Act werkt naast de AVG (Algemene Verordening Gegevensbescherming), maar vervangt deze niet. Veel AI-systemen verwerken persoonsgegevens, waardoor beide wetten tegelijk van toepassing zijn. Organisaties die AI inzetten moeten dus op twee fronten compliant zijn: zowel wat betreft de privacyregels uit de AVG als de veiligheidseisen uit de AI Act. Dit maakt compliance complexer, maar vergroot tegelijk de bescherming van burgers.
Conclusie
De komst van de EU AI Act is een belangrijke stap richting een eerlijker en veiliger gebruik van kunstmatige intelligentie in Europa. Voor burgers biedt de wet meer transparantie en bescherming. Voor ondernemers betekent het nieuwe verplichtingen, maar ook kansen om vertrouwen te wekken bij klanten en partners. Met de deadline van 2 augustus 2026 in zicht, is nu het moment om in actie te komen — of u nu als burger wilt weten wat uw rechten zijn, of als ondernemer uw AI-gebruik wilt laten toetsen.
Disclaimer: De informatie in dit artikel is van algemene aard en bedoeld als achtergrondkennis. Het vormt geen juridisch advies. Voor vragen over uw specifieke situatie kunt u het beste contact opnemen met een jurist of advocaat.
1 Comment
Edwin
Fijne uitleg