Wanneer een dierbare overlijdt, komt er naast verdriet ook een stapel papierwerk op je af. Een van de dingen waar bijna elke erfgenaam mee te maken krijgt, is de erfbelasting: de belasting die je betaalt over wat je erft. Veel mensen schrikken van dat woord, terwijl de regels eigenlijk goed te begrijpen zijn. In dit artikel leggen we uit wat erfbelasting precies is, wie het betaalt, welke vrijstellingen en tarieven er in 2026 gelden en hoe de aangifte werkt. Ook lees je welke praktische stappen je kunt zetten om verrassingen te voorkomen. Zo weet je na het lezen wat je kunt verwachten en waar je op moet letten.
Wat is erfbelasting precies?
Erfbelasting is de belasting die je betaalt over de waarde van wat je uit een nalatenschap ontvangt. Vroeger heette dit successierecht. De wettelijke basis staat in de Successiewet 1956. Belangrijk om te weten: de belasting wordt geheven bij de ontvanger, niet bij de overledene. Erf je samen met je broer, dan betaalt ieder van jullie over het eigen erfdeel.
De hoogte van het bedrag hangt af van twee dingen:
- De waarde van jouw erfdeel — de bezittingen (huis, spaargeld, auto) min de schulden en bijvoorbeeld de uitvaartkosten.
- Jouw relatie tot de overledene — hoe dichter de band, hoe lager het tarief en hoe hoger de vrijstelling.
Een voorbeeld: een dochter die € 50.000 erft van haar moeder betaalt aanzienlijk minder dan een goede vriend die datzelfde bedrag krijgt. Dat verschil kan oplopen tot duizenden euro’s.
Vrijstellingen erfbelasting 2026: dit erf je belastingvrij
Voordat je ook maar één euro belasting betaalt, mag je een bepaald bedrag belastingvrij ontvangen. Dat heet de vrijstelling. Voor 2026 gelden onder andere deze bedragen:
- Partner (echtgenoot, geregistreerd partner of samenwoner die aan de voorwaarden voldoet): € 828.035
- Kind of kleinkind: € 26.230
- Ziek of gehandicapt kind dat afhankelijk was van de verzorging door de ouder: € 73.038
- Ouders (samen, als zij van hun kind erven): € 62.110
- Broer, zus, neef, nicht of vriend: € 2.769
Let op: een vrijstelling werkt als een drempel, niet als een korting. Blijf je eronder, dan betaal je niets. Kom je erboven, dan betaal je alleen over het meerdere. Erft een kind € 30.000, dan is € 26.230 vrijgesteld en betaalt het kind belasting over ongeveer € 3.770.
Welke tarieven gelden er?
Boven de vrijstelling betaal je een percentage. Dat percentage loopt op in twee schijven en verschilt per familierelatie. In 2026 zien de tarieven er zo uit:
- Partner en kinderen: 10% over de eerste € 128.751, daarboven 20%
- Kleinkinderen: 18% en daarboven 36%
- Overige erfgenamen (broers, zussen, ouders, neven, nichten, vrienden): 30% en daarboven 40%
Dat laatste tarief verrast mensen vaak. Wie zijn beste vriend als enig erfgenaam aanwijst, moet zich realiseren dat die vriend al snel 30% tot 40% aan de fiscus afdraagt. Wie dat wil voorkomen, kan tijdens leven schenken of het testament zo inrichten dat de last beter verdeeld wordt. Een notaris kan hierbij helpen.
Aangifte erfbelasting: hoe en wanneer?
De Belastingdienst stuurt meestal vanzelf een uitnodiging tot aangifte naar het laatst bekende adres van de overledene. Krijg je die niet en verwacht je wel belasting te moeten betalen, dan ben je zelf verplicht om aangifte te doen.
Een belangrijke wijziging: voor overlijdens vanaf 1 januari 2026 is de aangiftetermijn verlengd van 8 naar 20 maanden na de dag van overlijden. Dat geeft nabestaanden meer lucht, zeker als een woning nog verkocht moet worden of de boedel ingewikkeld is. Toch is er een addertje onder het gras: over aanslagen die later dan acht maanden na het overlijden worden opgelegd, kan belastingrente gaan lopen. Dien je aangifte dus toch bij voorkeur binnen acht maanden in, of vraag een voorlopige aanslag aan.
Praktische stappen op een rij:
- Bepaal eerst of je de erfenis zuiver aanvaardt, beneficiair aanvaardt of verwerpt — dit is belangrijker dan de belasting zelf.
- Maak een boedelbeschrijving: alle bezittingen en schulden op de datum van overlijden.
- Waardeer een woning op de WOZ-waarde van het jaar van overlijden (of het jaar daarna, als dat gunstiger uitpakt).
- Trek toegestane kosten af, zoals uitvaartkosten die niet door een verzekering zijn gedekt.
- Bewaar alle bewijsstukken; de Belastingdienst kan hierom vragen.
Veelgemaakte fouten en misverstanden
Een hardnekkig misverstand is dat de langstlevende partner meteen moet afrekenen. Bij de wettelijke verdeling krijgen kinderen weliswaar een vordering op de langstlevende, maar die hoeven zij pas op te eisen na het overlijden van de tweede ouder. De erfbelasting over dat kindsdeel wordt vaak wél al door de langstlevende voorgeschoten.
Andere veelvoorkomende fouten: vergeten dat samenwoners zonder notarieel samenlevingscontract meestal niet als partner tellen voor de hoge vrijstelling, en aannemen dat een levensverzekering altijd buiten de heffing valt — dat hangt af van wie de premie betaalde.
Conclusie
Erfbelasting is minder ondoorzichtig dan het lijkt: je erfdeel min de vrijstelling, vermenigvuldigd met het tarief dat bij jouw relatie tot de overledene hoort. Wie de vrijstellingen en tarieven van 2026 kent en op tijd aangifte doet, voorkomt onnodige rente en verrassingen. Gaat het om een groter vermogen, een onderneming, een woning of een ingewikkelde familiesituatie, schakel dan een notaris of erfrechtspecialist in — de besparing weegt vrijwel altijd op tegen de kosten. Wil je meer weten over testamenten, de wettelijke verdeling of de legitieme portie? Bekijk de andere kennisartikelen over erfrecht op polydoor.nl.
De informatie in dit artikel is van algemene aard en geen juridisch advies.
