Wie jarenlang samenwoont, gaat er vaak vanuit dat de partner automatisch erft bij overlijden. Dat is een misverstand met grote gevolgen. In dit artikel leggen we uit hoe samenwonen en erven in Nederland juridisch geregeld is, waarom uw partner zonder testament vaak helemaal niets krijgt, en welke stappen u kunt zetten om elkaar goed te beschermen. U leest wat een samenlevingscontract wel en niet regelt, wat een verblijvingsbeding is, en hoe de erfbelasting voor samenwoners werkt. Zo weet u precies welke afspraken u nodig heeft om nare verrassingen voor uw geliefde te voorkomen.
Erven samenwonenden automatisch van elkaar?
Het korte antwoord is: nee. Anders dan bij een huwelijk of geregistreerd partnerschap, kent de wet samenwonenden geen automatisch erfrecht toe. Bent u niet getrouwd en heeft u geen testament, dan is uw partner volgens het wettelijk erfrecht simpelweg geen erfgenaam. Het maakt daarbij niet uit of u vijf of vijfentwintig jaar samen bent, of u een gezamenlijk huis heeft of samen kinderen opvoedt.
Zonder testament bepaalt de wet wie de erfgenamen zijn. Heeft de overledene kinderen, dan erven die. Zijn er geen kinderen, dan gaat de nalatenschap naar de ouders, broers en zussen. De achterblijvende partner staat in dat rijtje nergens genoemd. Het gevolg kan pijnlijk zijn: de langstlevende moet soms zelfs het gezamenlijke huis verlaten omdat de familie van de overledene recht heeft op diens deel.
Wat regelt een samenlevingscontract wél?
Veel samenwoners hebben een samenlevingscontract bij de notaris. Zo’n contract legt afspraken vast over bijvoorbeeld de verdeling van kosten, de eigendom van het huis en wat er gebeurt als de relatie eindigt. Belangrijk om te weten: een samenlevingscontract maakt uw partner op zichzelf nog geen erfgenaam. Erfgenaam word je in Nederland alleen via de wet (bij huwelijk) of via een testament.
Wel kan een samenlevingscontract een zogenoemd verblijvingsbeding bevatten. Dat is een clausule die regelt dat de gezamenlijke bezittingen bij overlijden volledig toekomen aan de achterblijvende partner. Denk aan het samen gekochte huis, de inboedel en een gezamenlijke bankrekening. Een verblijvingsbeding geldt echter alleen voor gemeenschappelijk eigendom. Voor spullen, spaargeld of beleggingen die alléén op naam van de overledene stonden, biedt het geen oplossing.
Een samenlevingscontract regelt onder meer:
- Kostenverdeling: wie betaalt wat aan de gezamenlijke huishouding.
- Eigendom: van wie zijn de woning, auto en spaargeld.
- Verblijvingsbeding: gezamenlijke bezittingen gaan bij overlijden naar de partner.
- Pensioen: aanwijzing als partner voor een eventueel partnerpensioen.
Waarom een testament onmisbaar is
Wilt u dat uw partner écht erft — ook van bezittingen die alleen op uw naam staan — dan is een testament noodzakelijk. In een testament wijst u uw partner aan als erfgenaam. U kunt daarin precies bepalen wat uw partner krijgt en onder welke voorwaarden. Zonder testament valt de langstlevende partner buiten de boot, ongeacht wat er in het samenlevingscontract staat.
Een veelgemaakte fout is denken dat een verblijvingsbeding alles afdekt. Stel: één partner heeft een eigen spaarrekening en een beleggingsportefeuille. Bij overlijden vallen die buiten het verblijvingsbeding en gaan ze naar de wettelijke erfgenamen — de kinderen of familie — terwijl de partner met lege handen achterblijft. Een testament voorkomt dat.
Praktische aandachtspunten bij het regelen van uw nalatenschap:
- Combineer een samenlevingscontract met verblijvingsbeding én een testament voor volledige bescherming.
- Zijn er kinderen? Houd rekening met hun legitieme portie, het wettelijke minimumdeel waar zij recht op houden.
- Controleer wie de begunstigde is van uw levensverzekering en pensioen.
- Actualiseer uw testament na grote gebeurtenissen zoals de aankoop van een huis of de geboorte van een kind.
Erfbelasting bij samenwonen: let op de vrijstelling
Ook fiscaal maakt het uit hoe u het regelt. Voor de erfbelasting kunnen samenwoners als partner worden aangemerkt, waardoor de hoge partnervrijstelling en het lage tarief gelden. Dat scheelt enorm: een partner die als fiscaal partner kwalificeert heeft een vrijstelling van ruim acht ton, terwijl een “gewone” verkrijger slechts een paar duizend euro belastingvrij mag ontvangen.
Om als partner voor de erfbelasting te gelden, stelt de Belastingdienst voorwaarden. Meestal moet u een notarieel samenlevingscontract met wederzijdse zorgverplichting hebben en een bepaalde periode op hetzelfde adres staan ingeschreven. Woont u al langere tijd samen (vaak vijf jaar of meer) op één adres, dan kan de partnervrijstelling soms ook zonder contract van toepassing zijn. Laat u hierover goed adviseren, want de exacte voorwaarden bepalen of uw partner duizenden euro’s belasting bespaart.
Conclusie: regel het op tijd
Samenwonen voelt net zo serieus als trouwen, maar juridisch is het dat niet. Zonder testament erft uw partner niets, en een samenlevingscontract alleen is meestal onvoldoende. De veiligste route is een combinatie van een notarieel samenlevingscontract met verblijvingsbeding én een testament, afgestemd op uw persoonlijke situatie en eventuele kinderen. Twijfelt u wat in uw geval het slimst is? Op polydoor.nl vindt u heldere uitleg over erfrecht en kunt u terecht voor begrijpelijke juridische informatie, zodat u met een gerust hart de juiste keuzes maakt voor uw geliefde.
De informatie in dit artikel is van algemene aard en geen juridisch advies.
