Op 30 juni 2026 deed de Hoge Raad een opvallende uitspraak: psychisch geweld – gedrag zonder lichamelijk contact dat uitsluitend psychisch letsel veroorzaakt – valt niet onder het strafrechtelijke begrip ‘mishandeling’ van artikel 300 van het Wetboek van Strafrecht. De uitspraak heeft directe gevolgen voor slachtoffers van psychisch huiselijk geweld en dwingt de wetgever tot actie.
Wat speelde er in deze zaak?
De zaak betrof een moeder die haar kind zowel fysiek als psychisch mishandelde. Ze gaf het kind meerdere klappen en dreigde hem van een balkon te gooien. Het Openbaar Ministerie vervolgde haar niet alleen voor de klappen, maar ook voor het psychische geweld dat het kind had aangedaan. De vraag die voorlag aan de Hoge Raad was: kan puur psychisch gedrag – zonder dat er sprake is van een fysieke handeling – als ‘mishandeling’ worden aangemerkt in de zin van artikel 300 Sr?
Het oordeel van de Hoge Raad
De Hoge Raad beantwoordde die vraag ontkennend. Gedrag zonder een fysiek aspect dat uitsluitend psychisch letsel veroorzaakt, valt niet onder het delict mishandeling. De rechtbank voegde hier een belangrijke nuance aan toe: het maakt daarbij niet uit of het psychisch geweld indirect ook tot lichamelijke klachten leidt, zoals maagpijn of overgeven. Ook dan is er volgens de Hoge Raad geen sprake van mishandeling in strafrechtelijke zin.
Dit betekent concreet dat iemand die een ander uitsluitend via intimidatie, dreiging of emotionele terreur psychisch beschadigt, op basis van het huidige artikel 300 Sr in principe niet voor mishandeling kan worden vervolgd. Het strafrecht biedt op dit punt dus een lacune.
Waarom is dit zo belangrijk?
Psychisch geweld is een veelvoorkomend onderdeel van huiselijk geweld en partnergeweld. Daders gebruiken intimidatie, isolatie, manipulatie en constante dreiging om slachtoffers te controleren – zonder ooit een hand op te heffen. Slachtoffers kunnen jarenlang lijden aan angststoornissen, depressies en PTSS als gevolg van dergelijk gedrag. Toch bleef strafrechtelijke vervolging op basis van mishandeling tot nu toe een juridisch grijs gebied wanneer er geen direct fysiek geweld aan te pas kwam.
De uitspraak van de Hoge Raad maakt duidelijk dat dit gat in de wetgeving niet via creatieve interpretatie van de bestaande wet kan worden gedicht. Alleen de wetgever kan hier verandering in brengen.
Wetsvoorstel al in consultatie
Opvallend genoeg publiceerde de Rijksoverheid op 29 juni 2026 – één dag vóór het arrest – een wetsvoorstel dat precies dit probleem aanpakt. Het wetsvoorstel wil in het Wetboek van Strafrecht vastleggen dat mishandeling niet alleen fysieke, maar ook psychische mishandeling omvat. Zo zou ‘coercive control’ – een patroon van controleren, dreigen en isoleren – als zelfstandig strafbaar feit kunnen worden vervolgd.
Het wetsvoorstel ligt nu ter consultatie, wat betekent dat burgers, organisaties en experts tot een bepaalde datum hun reactie kunnen indienen. Vervolgens wordt het wetsvoorstel verder uitgewerkt en ingediend bij de Tweede Kamer.
Wat betekent dit voor slachtoffers van psychisch geweld?
In de huidige situatie – zolang de nieuwe wet nog niet van kracht is – hebben slachtoffers van puur psychisch geweld beperkte strafrechtelijke mogelijkheden. Aangifte kan nog steeds zinvol zijn, want er zijn andere strafbepalingen die in bepaalde gevallen toepasbaar zijn, zoals belaging (stalking), bedreiging of opzettelijk toebrengen van zwaar lichamelijk letsel als de psychische schade ernstig genoeg is. Ook civielrechtelijk kunnen slachtoffers stappen ondernemen.
Het is bovendien belangrijk te weten dat het Openbaar Ministerie en de politie beschikken over gespecialiseerde eenheden voor huiselijk geweld en kindermishandeling. Slachtoffers kunnen ook terecht bij Veilig Thuis (0800-2000), het advies- en meldpunt voor huiselijk geweld.
Conclusie
De uitspraak van de Hoge Raad is juridisch helder maar maatschappelijk pijnlijk: het strafrecht beschermt slachtoffers van psychisch geweld op dit moment onvoldoende. De bal ligt nu bij de Tweede Kamer om het wetsvoorstel snel en zorgvuldig te behandelen, zodat ook psychische mishandeling eindelijk een volwaardige plek krijgt in het Nederlandse strafrecht.
De informatie in dit artikel is van algemene aard en geen juridisch advies.
