Meer strafruimte bij meerdere misdrijven
Verdachten die tegelijkertijd worden veroordeeld voor meerdere strafbare feiten, kunnen vanaf 1 juli 2026 hogere gevangenisstraffen krijgen. De wet die de zogenoemde meerdaadse samenloop regelt, is aangepast: rechters mogen nu tot de helft boven het hoogste strafmaximum gaan, waar dat voorheen beperkt was tot een derde. Dit is een van de opvallendste wijzigingen in het Nederlandse strafrecht van dit jaar.
Wat is meerdaadse samenloop?
Van meerdaadse samenloop is sprake wanneer iemand meerdere afzonderlijke strafbare feiten heeft gepleegd en daarvoor in één strafzaak tegelijk wordt berecht. Denk aan een verdachte die zowel een inbraak als een mishandeling heeft gepleegd. Voorheen gold de regel dat de rechter de strafmaxima mocht optellen, maar nooit meer mocht opleggen dan het hoogste maximum plus een derde.
Met een praktisch voorbeeld: de maximale straf op enkelvoudige diefstal is vier jaar. Bij meerdere diefstallen kon de rechter dus maximaal vier jaar plus een derde – dat is vier jaar plus zestien maanden – opleggen. Dat komt neer op vijf jaar en vier maanden. Vanaf 1 juli 2026 is dat vier jaar plus de helft, wat uitkomt op zes jaar gevangenisstraf.
Waarom is de wet gewijzigd?
De aanleiding voor deze wetswijziging is de wens van het kabinet om ernstige seriemisdrijven zwaarder te kunnen bestraffen. Rechters gaven aan dat zij te weinig ruimte hadden om een passende straf op te leggen aan verdachten die een groot aantal delicten op hun naam hadden staan. Met de oude regeling liep de maximale straf bij veel feiten al snel tegen een plafond aan.
Bijzondere aandacht gaat uit naar zogenoemde cold cases: situaties waarbij iemand jaren later wordt veroordeeld voor feiten die hij pleegde vóór eerdere veroordelingen. Ook in dat soort gevallen geldt voortaan meer strafruimte. Hoe ernstiger de feiten, hoe groter het verschil. Bij feiten met een strafmaximum van twaalf jaar of meer is de extra ruimte het grootst, zodat rechters cold cases passender kunnen bestraffen.
Wat betekent dit in de praktijk?
Voor verdachten die terechtstaan voor meerdere ernstige strafbare feiten, vergroot deze wetswijziging de kans op een langere gevangenisstraf. De rechter heeft nu meer flexibiliteit om de ernst van het totale strafbare gedrag te verdisconteren in de uiteindelijke straf. De wet verplicht rechters niet tot hogere straffen, maar geeft hen wel meer speelruimte.
Voor slachtoffers van misdrijven kan deze verandering betekenen dat de dader een straf krijgt die beter aansluit bij de omvang van het aangedane leed. Tegelijk benadrukt de wetgever dat de rechter altijd maatwerk blijft leveren: de omstandigheden van het geval blijven bepalend voor de uiteindelijke strafmaat.
Andere strafrechtelijke wijzigingen per 1 juli 2026
De aanpassing van de meerdaadse samenloop staat niet op zichzelf. Per dezelfde datum is ook de maximale gevangenisstraf voor het illegaal vervaardigen van of handelen in wapens verdubbeld: van vier naar acht jaar. Een direct gevolg hiervan is dat ook voorbereidingshandelingen nu strafbaar zijn. Concreet betekent dit dat het bezit of verspreiden van instructies om met een 3D-printer wapens te maken voortaan als misdrijf wordt aangemerkt.
Daarnaast is de Innovatiewet Strafvordering verlengd. Deze wet bevat bepalingen uit het beoogde nieuwe Wetboek van Strafvordering. Zo kan een strafrechter in een lopende zaak een rechtsvraag aan de Hoge Raad stellen, en kan hij een zaak beëindigen als mediation tussen verdachte en slachtoffer succesvol is verlopen. De bepalingen blijven van kracht totdat het nieuwe wetboek op 1 april 2029 in werking treedt.
Wat kunt u hiermee?
Als burger heeft u weinig directe bemoeienis met deze regelgeving, maar het is goed om te weten dat het Nederlandse strafrecht actief wordt bijgesteld. Bent u als advocaat, rechtenstudent of rechtgeïnteresseerde betrokken bij strafzaken, dan verdient de gewijzigde samenloopregeling extra aandacht bij de berekening van strafposities. De wetswijziging geldt voor feiten die worden berecht na 1 juli 2026, ook als de feiten zelf van vóór die datum dateren.
De informatie in dit artikel is van algemene aard en geen juridisch advies.
