Per 1 juli 2026 verandert er iets wezenlijks in het Nederlandse strafrecht: rechters krijgen meer ruimte om hogere straffen op te leggen aan verdachten die tegelijkertijd voor meerdere misdrijven worden berecht. De zogenoemde samenloopregeling — lang bekritiseerd als te mild — wordt aangescherpt. Maar wat betekent dit precies, en waarom is het relevant voor u als burger?
Wat is samenloop in het strafrecht?
Samenloop ontstaat wanneer iemand in één strafproces wordt berecht voor meerdere strafbare feiten. Dat kan gaan om feiten die tegelijkertijd zijn gepleegd — denk aan iemand die bij een inbraak ook geweld gebruikt — maar ook om een reeks afzonderlijke delicten die samen voor de rechter komen.
In zo’n situatie mag de rechter volgens de wet niet zomaar alle maximumstraffen bij elkaar optellen. Er geldt een wettelijk plafond: het zgn. cumulatiemaximum. Tot 1 juli 2026 was dat plafond vastgesteld op een derde boven het hoogste toepasselijke strafmaximum. Als iemand dus twee misdrijven pleegde waarop elk vier jaar gevangenisstraf staat, kon de rechter maximaal vijf jaar en vier maanden opleggen (vier jaar + een derde).
Wat verandert er per 1 juli 2026?
Met de nieuwe wet wordt dat cumulatiemaximum verhoogd: van een derde naar de helft boven het hoogste strafmaximum. In het voorbeeld hierboven wordt het plafond daarmee zes jaar (vier jaar + de helft). De rechter heeft dus meer speelruimte om de ernst van meerdere feiten samen tot uitdrukking te brengen in de straf.
Het gaat hier uitdrukkelijk om een maximum: rechters zijn niet verplicht hogere straffen op te leggen. De individuele omstandigheden van de zaak, de persoon van de verdachte en de aard van de feiten blijven bepalend. Maar de wet biedt nu meer mogelijkheden voor rechters die de combinatie van delicten als beduidend ernstiger beschouwen dan één enkel feit.
Waarom is deze wijziging ingevoerd?
De aanleiding is een langlopende discussie over de vraag of het oude systeem voldoende recht deed aan de ernst van meervoudige criminaliteit. Critici — waaronder het Openbaar Ministerie en slachtofferorganisaties — wezen erop dat daders van meerdere ernstige misdrijven te makkelijk „goedkoop‟ wegkwamen doordat het strafplafond relatief laag lag. Iemand die vijf winkeldiefstallen, een mishandeling en een bedreiging op zijn of haar naam heeft staan, kon uiteindelijk een straf krijgen die weinig verschilde van iemand die slechts één van die feiten pleegde.
De wetgever wil met de aanscherping een duidelijker signaal afgeven: meer feiten betekent een hogere straf, ook als de maximumstraffen per feit gelijk blijven.
Wat betekent dit in de praktijk?
Voor de doorsnee burger die nooit met justitie te maken krijgt, verandert er weinig merkbaars. Maar voor iedereen die betrokken raakt bij een strafzaak — als verdachte, als slachtoffer of als naaste van een van beiden — is het goed om te weten dat rechters per 1 juli 2026 hogere straffen kunnen opleggen bij meerdere feiten. In de praktijk verwachten strafrechtadvocaten dat de wijziging in bepaalde categorieën zaken een merkbaar effect zal hebben, met name bij gewoontecriminaliteit, georganiseerde misdaad en gevallen waarbij slachtoffers meerdere keren door dezelfde dader zijn geraakt.
Het is ook relevant voor de verdedigingsstrategie: bij meervoudige tenlasteleggingen zal het nu nóg belangrijker zijn om goed te onderzoeken welke feiten bewezen kunnen worden en welke niet, nu de gecombineerde strafmaat hoger kan uitvallen.
Gevolgen voor stichtingen en verenigingen
Op dezelfde datum treedt overigens ook een andere relevante wijziging in werking: stichtingen en verenigingen moeten hun statuten in lijn brengen met de Wet bestuur en toezicht rechtspersonen. Regelingen in statuten die onevenredige stemrechten toestonden, vervallen automatisch. Bent u bestuurder van een vereniging of stichting? Laat de statuten dan tijdig controleren door een notaris of juridisch adviseur.
Conclusie
De aanscherping van de samenloopregeling is een betekenisvolle stap in het Nederlandse strafrecht. Rechters krijgen meer armslag om recht te doen aan de ernst van meervoudige criminaliteit, terwijl de individuele beoordeling per zaak gehandhaafd blijft. Of u nu als slachtoffer meer genoegdoening verwacht, of als verdachte met de nieuwe regel te maken kunt krijgen: het loont om uw rechtspositie goed te laten beoordelen door een strafrechtadvocaat.
De informatie in dit artikel is van algemene aard en geen juridisch advies.
