Stel je voor: de politie heeft je aangehouden of er loopt een onderzoek naar jou. Wat gebeurt er dan precies? Wie beslist of je voor de rechter moet verschijnen? In Nederland is dat de taak van het Openbaar Ministerie (OM). In dit artikel leggen we uit wat het OM is, welke bevoegdheden het heeft en wat dat voor jou als burger betekent.
Wat is het Openbaar Ministerie?
Het Openbaar Ministerie is de organisatie die in Nederland verantwoordelijk is voor het opsporen en vervolgen van strafbare feiten. Het OM treedt op namens de samenleving en zorgt ervoor dat mensen die de wet overtreden worden berecht. Het is geen gewoon ministerie: het OM valt onder de rechterlijke macht, samen met de rechtbanken.
De medewerkers van het OM heten officieren van justitie. Zij beslissen wat er met een strafzaak gebeurt nadat de politie onderzoek heeft gedaan. Het OM werkt nauw samen met de politie, de Belastingdienst, de FIOD en andere opsporingsdiensten.
Wat doet het OM precies?
Het Openbaar Ministerie heeft drie hoofdtaken:
- Leiding geven aan het strafrechtelijk onderzoek – De officier van justitie bepaalt hoe het politieonderzoek wordt uitgevoerd en welke middelen worden ingezet, zoals huiszoekingen of telefoontaps.
- Vervolgen van verdachten – Het OM beslist of een verdachte voor de rechter wordt gebracht of dat de zaak op een andere manier wordt afgedaan.
- Toezicht op de uitvoering van straffen – Na een veroordeling houdt het OM in de gaten of de straf daadwerkelijk ten uitvoer wordt gelegd.
Elk jaar behandelt het OM honderdduizenden zaken: van rijden onder invloed en diefstal tot fraude, zware mishandeling en moord.
Welke beslissingen kan het OM nemen?
Als een politieonderzoek is afgerond en de zaak bij het OM ligt, heeft de officier van justitie drie opties:
- Dagvaarden – De verdachte wordt opgeroepen om voor de rechter te verschijnen. De rechter beslist uiteindelijk over schuld en straf. Dit gebeurt bij ernstiger strafbare feiten.
- Sepot (seponeren) – Het OM besluit de zaak niet te vervolgen. Dit kan een technisch sepot zijn (te weinig bewijs) of een beleidssepot (vervolging is niet in het algemeen belang). Bij een beleidssepot kan het OM wel voorwaarden stellen, zoals een taakstraf.
- Strafbeschikking – Voor minder ernstige feiten kan het OM zelf een straf opleggen, zonder tussenkomst van de rechter. Denk aan een boete of een taakstraf van maximaal 180 uur. Ben je het er niet mee eens? Dan kun je verzet aantekenen en alsnog naar de rechter.
Belangrijk om te weten: alleen het OM kan een verdachte dagvaarden. Politie en slachtoffers kunnen dat niet zelf doen.
De officier van justitie: wie is dat?
De officier van justitie is de jurist die namens het OM een strafzaak behandelt. Bij de rechter treedt hij of zij op als aanklager: de officier presenteert het bewijs, vraagt om een bepaalde straf en reageert op het verweer van de verdediging. De officier is dus niet de rechter, maar de tegenpartij van de verdachte in de rechtszaal.
Officieren van justitie zijn gespecialiseerd in bepaalde soorten zaken, zoals jeugdstrafrecht, cybercriminaliteit of ondermijning (georganiseerde misdaad).
Ben je het niet eens met het OM? Dit zijn je opties
Burgers staan soms voor situaties waarbij ze het niet eens zijn met een beslissing van het OM. Hier zijn de belangrijkste rechtsmiddelen:
- Klacht bij het OM zelf – Je kunt een klacht indienen als je vindt dat het OM onzorgvuldig heeft gehandeld.
- Artikel 12-procedure – Ben je slachtoffer en vindt het OM dat er niet genoeg bewijs is om te vervolgen (sepot)? Dan kun je het gerechtshof vragen om alsnog vervolging te bevelen. Dit heet een beklag op grond van artikel 12 Wetboek van Strafvordering.
- Verzet tegen strafbeschikking – Ontvang je een strafbeschikking en ben je het er niet mee eens? Teken dan tijdig verzet aan. De zaak gaat dan naar de rechter. Je hoeft de opgelegde boete of maatregel pas te betalen als het verzet is afgehandeld.
- Bezwaar bij dagvaarding – In bepaalde gevallen kun je bezwaar maken voordat de inhoudelijke behandeling begint.
Wat betekent dit voor jou in de praktijk?
Als je ooit te maken krijgt met het strafrecht – als verdachte, slachtoffer of betrokkene – is het goed om te weten dat het OM een grote rol speelt. Het OM is niet neutraal: het treedt op voor de samenleving en heeft als doel strafbare feiten te vervolgen. Als verdachte heb je altijd recht op een advocaat, ook als je die niet kunt betalen (een zogenoemde pro-deoadvocaat).
Heb je een strafbeschikking ontvangen of ben je gedagvaard? Laat je dan zo snel mogelijk juridisch adviseren. De termijnen in het strafrecht zijn kort en het missen van een deadline kan grote gevolgen hebben.
Op polydoor.nl vind je meer uitleg over strafrechtelijke begrippen en procedures, begrijpelijk uitgelegd voor iedereen.
De informatie in dit artikel is van algemene aard en geen juridisch advies.
