Wat zijn delicten? Uitleg van strafbare feiten voor MBO-studenten

Als je strafrecht studeert, kom je al snel het begrip delict tegen. Maar wat is een delict precies? En welke soorten zijn er? In dit artikel leg je precies uit wat strafbare feiten zijn, hoe ze worden ingedeeld en waarom dit onderscheid in de praktijk zo belangrijk is. Na het lezen begrijp je de basisstructuur van het strafrecht en kun je delicten herkennen en benoemen.

Wat is een delict?

Een delict is een ander woord voor een strafbaar feit. Het is een gedraging — iets wat iemand doet of nalaat — die door de wet strafbaar is gesteld. Om van een strafbaar feit te spreken, moet aan drie eisen zijn voldaan:

• Wettelijke grondslag: het gedrag moet in een wet omschreven zijn als strafbaar (het legaliteitsbeginsel: geen straf zonder wet).
• Wederrechtelijkheid: het gedrag is in strijd met het recht; er is geen rechtvaardigingsgrond aanwezig.
• Verwijtbaarheid: de dader treft blaam; er is geen schulduitsluitingsgrond.

Denk aan een voorbeeld uit het dagelijks leven: iemand steelt een fiets. Het stelen is in de wet omschreven (art. 310 Wetboek van Strafrecht), er is geen rechtvaardigingsgrond (de fiets was niet van hem) en de dader kan het hem worden verweten. Dus: het is een strafbaar feit.

Misdrijven en overtredingen: het grote onderscheid

Het Wetboek van Strafrecht (Sr) maakt een fundamenteel onderscheid tussen misdrijven en overtredingen.

• Misdrijven zijn de ernstigste strafbare feiten. Ze staan in Boek II van het Wetboek van Strafrecht. Voorbeelden zijn diefstal, mishandeling, oplichting en moord. Bij misdrijven kunnen zware straffen worden opgelegd, zoals gevangenisstraf.
• Overtredingen zijn lichtere feiten, opgenomen in Boek III. Denk aan te hard rijden, wildplassen of het niet hebben van een rijbewijs bij je. Overtredingen worden doorgaans bestraft met een geldboete.

Dit onderscheid is niet alleen theoretisch. Bij misdrijven zijn opsporingsbevoegdheden veel ruimer: de politie mag meer dwangmiddelen inzetten, zoals het afluisteren van telefoons. Bovendien is poging tot een misdrijf strafbaar, maar poging tot een overtreding niet.

Formele en materiële delicten

Een ander belangrijk onderscheid is dat tussen formele en materiële delicten.

• Formele delicten: hier is de handeling zelf strafbaar, ongeacht het gevolg. Diefstal is een formeel delict: het weghalen van andermans goed is verboden, ook als de eigenaar er niks van merkt.
• Materiële delicten: hier draait het om het gevolg van de handeling. Dood door schuld (art. 307 Sr) is een materieel delict: alleen als het gevolg — de dood — intreedt, is er een strafbaar feit. Zonder dood, geen delict.

Stel: iemand rijdt roekeloze auto en ramt een lantaarnpaal. Als niemand gewond raakt, is er bij een materieel delict als “dood door schuld” geen sprake van een voltooid strafbaar feit. Bij een formeel delict (bijv. rijden onder invloed) is de handeling op zichzelf al strafbaar.

Opzetdelicten en schulddelicten

Delicten worden ook ingedeeld naar de geestesgesteldheid van de dader op het moment van de gedraging.

• Doleuze delicten (opzetdelicten): de dader handelt met opzet. Opzet betekent “willens en wetens” handelen. Er zijn gradaties: direct opzet (je wílt het gevolg), voorwaardelijk opzet (je aanvaardt bewust de kans dat het gevolg intreedt). Moord en diefstal zijn doleuze delicten.
• Culpoze delicten (schulddelicten): de dader handelt niet met opzet, maar wel verwijtbaar onvoorzichtig of nalatig. Dood door schuld (art. 307 Sr) is een culpoos delict: je hebt niet gewild dat iemand stierf, maar je hebt wel roekloos gehandeld.

Voor MBO-studenten recht is het belangrijk te onthouden: zonder opzet of schuld is er geen strafbaar feit, ook al heeft iemand schade veroorzaakt.

Commissiedelicten en omissiedelicten

Tot slot: strafbaar gedrag kan bestaan uit een handeling of een nalaten.

• Commissiedelicten: de strafbare gedraging bestaat uit een actief handelen. Mishandeling, oplichting en inbraak zijn commissiedelicten.
• Omissiedelicten: hier is het nalaten strafbaar. Wie verplicht is iemand in gevaar te helpen maar dat bewust niet doet, kan zich schuldig maken aan een omissiedelict (art. 450 Sr: het niet verlenen van hulp).

Samenvatting en oefenen

Delicten zijn strafbare feiten die aan drie eisen voldoen: ze zijn wettelijk omschreven, wederrechtelijk en verwijtbaar. Ze worden ingedeeld naar ernst (misdrijf of overtreding), naar het soort verbod (formeel of materieel), naar de geestesgesteldheid van de dader (doleus of culpoos) en naar de aard van de gedraging (commissie of omissie). Dit classificatiesysteem is de ruggengraat van het materieel strafrecht.

Wil je deze stof goed in de vingers krijgen? Oefen dan met de interactieve modules op polydoor.nl/onderwijs/ — speciaal ontwikkeld voor MBO-studenten recht. Zo toets je jezelf en bereid je je optimaal voor op je examen.

De informatie in dit artikel is van algemene aard en geen juridisch advies.